Niespełna 120 hektarów mokradeł w dolinie Strugi Średzkiej to jeden z tych zakątków, gdzie przyroda wygrywa z monotonią wielkopolskich pól uprawnych. Bagna Średzkie to obszar chronionego krajobrazu powołany w 1995 roku, gdzie główną rolę odgrywają ptaki – dziesiątki gatunków wodnych i błotnych, które znalazły tu ostoję w krajobrazie zdominowanym przez rolnictwo. To miejsce dla tych, którzy lubią obserwować przyrodę z lornetką w ręku i nie przeszkadza im błoto na butach.

Teren powstał na dawnych torfowiskach niskich. Na początku XX wieku wydobywano tu torf, a po opuszczonych torfianki – niektóre głębokie na półtora metra – stały się naturalnym siedliskiem dla całej gamy organizmów. Dziś większość obszaru zajmują podmokłe łąki kośne i rozległe szuwary trzcinowe, miejscami przerwane kępami wierzb i zakrzaczeniami.

Co można zobaczyć na Bagnach Średzkich

Przede wszystkim ptaki. Lista gatunków robi wrażenie: rycyki, krwawodziób, czajka, różne gatunki kaczek – krzyżówki, głowienki, czernice, płaskonosy, cyranki i gęgawy. Do tego rzadsze gatunki jak bąk, śmieszka, rybitwa czarna czy perkoz rdzawoszyi. Wiosną, gdy teren jest podtopiony, zatrzymują się tu na odpoczynek setki ptaków przelotnych – od marca do maja rozlewiska różnej głębokości przyciągają kaczki, gęsi i ptaki siewkowate.

Nie tylko ptaki zasługują na uwagę. Flora też ma się czym pochwalić. Wśród roślinności dominują zbiorowiska łąkowe, zarośla nadbrzeżne, szuwary i zbiorowiska wodne. Osiem gatunków roślin uznaje się za ginące i zagrożone w Wielkopolsce, dwa z nich są zagrożone w skali całego kraju. Storczyk kukawka objęty jest ochroną ścisłą, a kruszyna pospolita i porzeczka czarna – ochroną częściową.

Na Bagnach Średzkich rośnie manna mielec – okazała trawa dorastająca do dwóch metrów wysokości, która w stanie surowym jest trująca, ale po wysuszeniu nadaje się na paszę dla zwierząt.

Ścieżka przez bagno i punkty obserwacyjne

Przez obszar prowadzi jedna ścieżka, którą warto przejść, żeby poczuć klimat miejsca. W dwóch punktach ustawiono tablice informacyjne z ławkami do odpoczynku – można tu usiąść i po prostu obserwować. Warto też obejść teren dookoła, choć trzeba liczyć się z tym, że nie wszędzie będzie sucho pod nogami.

Najlepszy czas na wizytę to wiosna – od marca do maja, gdy znaczna część terenu jest zalana wodą i ptaki przelotne zatrzymują się tu masowo. To właśnie wtedy różnej głębokości rozlewiska tworzą idealne warunki dla ptactwa wodnego. Jesień to kolejny dobry moment, gdy znów można obserwować przeloty.

Część obszaru Natura 2000

Większość Bagien Średzkich wchodzi w skład obszaru siedliskowego Natura 2000 „Dolina Średzkiej Strugi”, co potwierdza rangę tego miejsca w skali europejskiej. Ochrona obejmuje nie tylko same bagna, ale całą dolinę rzeczki, która płynie przez trzciny i łąki kośne użytkowane ekstensywnie.

W 2005 roku zlecono ornitologom z Polskiego Towarzystwa Ochrony Przyrody „Salamandra” opracowanie propozycji zagospodarowania terenu tak, by przynosiło korzyści zarówno przyrodzie, jak i mieszkańcom.

Dla kogo są Bagna Średzkie

To zdecydowanie miejsce dla miłośników birdwatchingu i obserwacji przyrody. Rodziny z małymi dziećmi mogą mieć problem z terenem – mokradła to nie asfaltowe ścieżki, trzeba się liczyć z błotem i wilgocią. Ale dla starszych dzieci zainteresowanych przyrodą to świetna lekcja ekologii w terenie.

Nie jest to atrakcja na całodzienną wycieczkę. Spokojny spacer ze zwiedzaniem zajmie dwie, może trzy godziny. Warto zabrać lornetkę, obuwie na zmianę i aparat fotograficzny z dobrym zoomem. Latem przydadzą się środki na komary.

Jak dojechać do Bagien Średzkich

Obszar znajduje się w gminie Środa Wielkopolska, w powiecie średzkim. Z centrum Środy Wielkopolskiej to kilka kilometrów. Najłatwiej dojechać własnym samotem – parking znajduje się przy drodze prowadzącej do obszaru chronionego. Dla osób korzystających z komunikacji publicznej opcją jest dojazd do Środy Wielkopolskiej, a stamtąd pieszo lub rowerem – teren jest płaski, typowo wielkopolski.

Informacje praktyczne

Wstęp: bezpłatny, obszar jest ogólnodostępny

Godziny: teren otwarty całą dobę, ale najlepiej zwiedzać w dzień – wtedy łatwiej obserwować ptaki i bezpieczniej poruszać się po mokrym terenie

Czas zwiedzania: 2-3 godziny

Najlepszy sezon: wiosna (marzec-maj) i jesień dla obserwacji ptaków przelotnych; lato dla flory

Kontakt: Urząd Miejski w Środzie Wielkopolskiej, ul. Daszyńskiego 5, tel. 61 286 77 00

Dojazd: samochodem z Poznania około 40 km (droga krajowa nr 15), parking przy drodze dojazdowej do obszaru